Log in

Οι τρεις παγίδες

Η μεγαλύτερη παγίδα στην οποία μπορεί να πέσει κανείς, είναι να πιστέψει ότι η ιστορία είναι η διαδρομή από το χτες στο σήμερα και ότι το μέλλον θα έρθει αύριο. Μια παγίδα που δεν συναντάς μια μέρα στο κατόπι σου αλλά την ακούς, τη μαθαίνεις, τη διαβάζεις και την επαναλαμβάνεις. Μέχρι να έρθει μια μέρα και να τα ανατρέψει όλα.

Γράφει ο: Γιώργος Σαρηγιάννης

Η δεύτερη μεγαλύτερη παγίδα στην οποία μπορεί να πέσει κανείς, είναι να εφαρμόσει μια ιδεοληπτική οπτική ώστε να κρίνει το χειρισμό αυτής της κατάστασης και να ασπαστεί τις θεωρίες της τύχης, του πεπρωμένου και της συνωμοσίας. Εκείνες τις θεωρίες που μπόλιασε η μυθολογία, μιλώντας για την Κλωθώ, την Άτροπο και τη Λάχεσις που συναντούσαν κάθε νεογέννητο το πρώτο βράδυ της ζωής του και αποφάσιζαν για το μέλλον του.

Η τρίτη μεγαλύτερη παγίδα στην οποία μπορεί να πέσει κανείς, είναι να πέσει στην πρώτη και τη δεύτερη παγίδα και να μην το καταλάβει. Να προσπαθήσει να διαβάσει το μέλλον στο παρόν με κριτήρια από το παρελθόν και να πιστέψει πως όλο αυτό είναι προδιαγεγραμμένο και αναπόφευκτο.

Το μέλλον είναι το παρόν

Αυτό που συμβαίνει δεν είναι δυστοπικό, δεν το έχεα σκηνοθετήσει ο George Orwells, δεν μίλησε γι’ αυτό ο Bill Gates και σε καμία περίπτωση δεν σχεδιάστηκε σε κάποιο εργαστήριο της Κίνας με στόχο να ανακατέψει τη χρηματιστηριακή τράπουλα.

Ακόμα και αν αυτό είναι η άποψη μου και πέφτω έξω, ακόμα και αν δεν υπάρχουν εμφανείς διαφορές με την κοινή γρίπη, ακόμα και αν κάθε χρόνο ο τύφος έχει πιο πολλά θύματα, δεν παίζει κανένα απολύτως ρόλο.

Σκεφτείτε μια παρέα τριών φίλων, που κάθονται στα βράχια και κοιτούν έναν απρόσμενο τυφώνα στη μέση του καλοκαιριού. Ο πρώτος, θεωρεί πως είναι ένα φυσικό φαινόμενο και περιμένει να κοπάσει. Ο δεύτερος, θεωρεί πως είναι περίεργο να σχηματιστεί ένας τυφώνας μέσα στο καλοκαίρι και ισχυρίζεται πως είναι αποτέλεσμα του φαινομένου του θερμοκηπίου. Ο τρίτος, θεωρεί πως μπροστά τους, εκτυλίσσεται ένας τεχνητός τυφώνας που σχεδιάστηκε από επιστήμονες και ελέγχεται με τηλεκοντρόλ.

Ανεξάρτητα από την κάθε ερμηνεία, το φαινόμενο δεν αλλάζει. Υφίσταται. Και ανεξάρτητα από την κάθε οπτική γωνία, οι συνέπειες αν προσπαθήσεις να διασχίσεις τον τυφώνα θα είναι οι ίδιες.

Αυτό που συμβαίνει, δεν ήρθε από το χτες, ούτε από το αύριο. Αυτό που συμβαίνει, συμβαίνει τώρα. Και το αύριο δεν θα είναι ίδιο με το χτες. Γιατί ποτέ δεν ήταν. Εξέλιξη, σημαίνει αλλαγή όσων ξέραμε. Από την νομιμοποίηση της μαύρης μουσικής μέχρι την απενεχοποίηση των ομοφυλόφιλων και από το θράσος του Λεωνίδα μέχρι το τοίχος του Βερολίνου, η ιστορία γράφεται με τολμηρούς νεωτερισμούς και τραγικές αλλαγές.

Και όχι, η κοινωνία δεν μένει αμέτοχη στην αλλαγή και οι άνθρωποι δεν είναι απλοί θεατές. Οι κοινωνίες μαθαίνουν πως να αφομοιώνουν και να αποδέχονται, γνωρίζουν πως να αποβάλλουν και να διαγράφουν. Η συλλογική συνείδηση είναι αντικειμενική, η κοινωνική κρίση αλάνθαστη και η έννοια της δικαιοσύνης πάντα, ανθρωποκεντρική.

Ωστόσο, αυτό που έρχεται να αποδείξει αυτή η πανδημία είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό. Κάτι που κρυβόταν καλά στις σκοτεινές πτυχές της κοινωνίας μας, στα κόκκινα μάγουλα της νεολαίας, στα συστημικά μέσα μαζικής ενημέρωσης και στις απαρχαιωμένες οπτικές των λίγων.

Ότι γνωρίζαμε μέχρι χτες, δεν ισχύει. Όχι επειδή άλλαξε σήμερα. Αλλά επειδή είχε αλλάξει και δεν το ξέραμε. Φοβόμασταν να το παραδεχτούμε. Υπήρξαμε ρομαντικοί και στον ήχο εκείνου του αγαπημένου μας ταγκό, προτιμήσαμε να συνεχίσουμε να χορεύουμε μόνοι μας ενώ η μουσική είχε σταματήσει.

Μέσα σε μια εργάσιμη εβδομάδα, η πλειοψηφία των Ελλήνων ξεκίνησε να εργάζεται ψηφιακά. Ο τρόπος εργασίας που χτίστηκε μέσα σε αιώνες, γκρεμίστηκε μέσα σε λίγα 24ωρα. Οι νέοι έδειξαν το δρόμο. Η τεχνολογία υπήρχε, τα συστήματα ήταν εγκατεστημένα και απλά, οι πολλοί έδειξαν το δρόμο που ήδη είχαν πάρει εδώ και καιρό στους λίγους.

Μέσα σε λίγες ημέρες, η διασκέδαση και η ψυχαγωγία αυτορυθμίστηκαν. Οι αγαπημένοι μας DJs και μουσικοί άρχισαν να εμφανίζονται ζωντανά στο κινητό μας. Χιλιάδες παιχνίδια, challenges, διαγωνισμοί δημιουργήθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά.

Η σωματική άσκηση προσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα. Δεκάδες γυμναστές σε live αναμετάδοση, σε οθόνες υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων, σε σαλόνια, κουζίνες και κρεβατοκάμαρες.

Και η επικοινωνία προσαρμόστηκε χωρίς να χαθεί λεπτό. Με βιντεοκλήσεις, τηλεσυσκέψεις, ψηφιακά γενέθλια και γιορτές σε μπαλκόνια με live αναμετάδοση.

Οι νέες γενιές, των ακαλλιέργητων video gamers, των νέων της καφετέριας, των γιάπηδων, των απολιτίκ, των παχύσαρκων πιτσιρικάδων, των αμοραλιστών με τα τατουάζ, των influencers, των βίαιων ποδοσφαιρόφιλων, των επικίνδυνων οδηγών και των ανθελλήνων που δεν γνωρίζουν παραδοσιακούς χορούς, σώζουν την παρτίδα.

Στην μεγαλύτερη κρίση που είδε η ανθρωπότητα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα outsiders χαρίζουν το δικαίωμα στην ελπίδα και προσφέρουν χρόνο στην επιστήμη. Φάλτσες παρεμβολές σε αυτή την αρμονία λίγοι από τις παλιές γενιές που αργούν να πιστέψουν και να προσαρμοστούν και συνεχίζουν τα ψώνια τους στη λαϊκή αγορά. Αλλά και η μειονότητα των τολμηρών νεαρών ηλιθίων που επέλεξε την πλαζ μέχρι η δημόσια κατακραυγή να έρθει ως ψηφιακό τσουνάμι και να τους κάνει μούσκεμα.

Η κοινή λογική απέναντι στην ιδεοληψία

Μεγαλώνοντας στην κοινωνία της ανάλυσης, γνήσιο τέκνον της Ιωνίας μάνας, οι Έλληνες μάθαμε να ζούμε σε δίπολα. Και ακόμα και αν δεν τα κληρονομήσαμε ή δεν μας τα φύτευσαν, χωριστήκαμε στους έτσι και τους αλλιώς. Στους δεξιούς και τους αριστερούς, τους μπλε και τους κόκκινους, τους gay και τους straight, τους υπέρ και τους κατά, τους ροκ και τους έντεχνους, τους κλασσικούς και τους νεωτεριστές, τους πολιτικοποιημένους και τους απολιτίκ, τους μοντέρνους και τους παλιούς, τους βόρειους και τους νότιους, τους μεν και του δε.

Ωστόσο αρκούσαν λίγες ώρες ώστε να καταλάβουμε πως απέναντι στις πραγματικές προκλήσεις, είμαστε ίδιοι και κυρίως, ότι καμία από τις διαφορές μας δεν έχει σημασία. Γιατί το μόνο που έχει σημασία, είναι η κοινή λογική και η ικανότητα, να κρίνεις, να αποφασίζεις και να δρας γρήγορα με βάση αυτή.

Για να καταλάβουμε τη σημασία της κοινής λογικής, θα πρέπει να μεταφερθούμε ένα χρόνο πριν. Σε μια παραλία της Αστυπάλαιας, σε ένα βοσκοτόπι της Ορεινής Αρκαδίας, σε ένα γραφείο της Θεσσαλονίκης και σε ένα μπαρ της Αθήνας. Εκεί, ας θεωρήσουμε ότι μοιράζουμε λευκές κόλλες χαρτί και μαρκαδόρους, ζητώντας από τους παριστάμενους να χρωματίσουν τον ιδανικό πολιτικό αρχηγό.

Με βάση την πολιτική πεποίθηση, οι περισσότεροι θα διαλέξουν τα ιδια χρώματα. Άλλοι θα προσθέσουν ύψος, άλλοι χαμόγελο, άλλοι αυστηρότητα. Άλλοι θα σχεδιάσουν σπίτια και εργοστάσια, άλλοι δένδρα και ζώα και άλλοι γαλάζιους ουρανούς και ήλιους, για να πλαισιώσουν τον απόλυτο πολιτικό αρχηγό.

Ας έρθουμε στο σήμερα κρατώντας τις ζωγραφιές όλων. Και ας τις σκίσουμε αφού καμία δεν καταφέρνει να σκιαγραφήσει το ρόλο που επιτελεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Χωρίς χρώμα, χωρίς καμπύλες, χωρίς ευθείες γραμμές, χωρίς χαρούμενο περίγυρο. Χωρίς να φημίζεται για τα social skills του, τη νεανικότητα του χιούμορ του, κουβαλώντας μια μεγάλη σφραγίδα, ένα βαρύ όνομα, μια παλιά παράταξη και όντας το ένα από τα δύο μέρη ενός εδραιωμένου πολιτικού διπόλου.

Αρκούσαν λίγες ώρες για να σκίσουμε ότι σχεδιάσαμε και να ξεχάσουμε ότι γνωρίζαμε πως μας διαφοροποιεί από το διπλανό μας. Είμαστε όλοι ίσοι και ο ήχος μας, είναι μια καλοκουρδισμένη και ήρεμη μελωδία υπό την καθοδήγηση ενός ικανού μαέστρου.

Γλυκός και αυστηρός μαζί, κατανοητός και σύνθετος, ηγείται και μοιράζει ρόλους. Επιλέγει τον σωστό για τη σωστή θέση, δεν φοβάται να πει την αλήθεια, δεν τον νοιάζει να δυσαρεστήσει, ελπίζει χωρίς να δημιουργεί ελπίδες, είναι δίκαιος και συγκεκριμένος χωρίς να υπερβάλει. Και είναι γρήγορος. Περνά νομοσχέδια σε λίγες ώρες, χρήζει υπουργούς, ακούει την επιστήμη, εισάγει καινοτόμες μεθόδους και φάρμακα, συντονίζει την εισερχόμενη ιδιωτική αγαθοεργία, θωρακίζει το ρόλο της χώρας στη διεθνή πραγματικότητα, αξιοποιεί τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Και κάνει skip τα άχρηστα κεφάλαια της ατζέντας. Γιατί κοστίζουν ζωές.

Δεν χάνει χρόνο σε εσωκομματικές διεργασίες, αδιαφορεί για το πως θα ηχήσουν τα αναγκαία μέτρα, δεν βλέπει αντιπάλους και δεν σκέφτεται τη δική του επόμενη ημέρα αλλά την ημέρα ολων. Συγκρούεται με το συντηρητισμό, γιατί σε τούτη την κρίσιμη ώρα δεν τον βλέπει καν. Αδιαφορεί για το 96% των Ορθοδόξων γιατί δίνει σημασία στο 100% των ανθρώπων.

Και απέναντι του σιωπή. Διότι απέναντι από την κοινή λογική, υπάρχει πάντα το παράλογο. Και το παράλογο σιωπά.

Στην πιο δύσκολη στιγμή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, της ιστορίας που χτίστηκε με αίμα, ποίηση και μελωδία, ένας απόλυτος manager σε μια  χώρα outsider σώζει την παρτίδα. Και δείχνει, ότι στην πολιτική γαλέρα του σήμερα, ο ηγέτης δεν δίνει το ρυθμό με το τύμπανο αλλά κάνει πρώτος κουπί.

Η επόμενη ημέρα απέναντι στο αναπόφευκτο

Λίγες ώρες μετά την πτώση των Δίδυμων Πύργων, στην αίθουσα σύνταξης της Wall Street Journal, o Διευθύνων Σύμβουλος Paul E. Steiger ρωτούσε τη δημοσιογραφική ομάδα σχετικά με τον τίτλο του πρωτοσέλιδου της επόμενης ημέρας. Σιωπή. Κανείς δεν τολμούσε να προτείνει αφού ακόμα και τα πιο φρέσκα και δημιουργικά μυαλά της 6ης Λεωφόρου είχαν στερέψει από ιδέες.

Λένε, πως η λύση ενός γρίφου βρίσκεται πάντα κρυμμένη στην ανάγνωση του. Και αυτό που βιώνουμε δεν δύναται να αποτελέσει εξαίρεση.

Ναι, ο κόσμος θα αργήσει να συμφωνήσει τι ήταν ο Κορονοϊός. Άλλωστε δεν ξέρει ακόμα τι θα είναι στο μέλλον. Ωστόσο θα συμφωνήσει. Όπως συμφωνεί πάντα. Θα σχηματιστεί μια πλειοψηφία και προφανώς θα γεννηθούν δεκάδες ιστορίες. Θυμίζω πως ο οργανισμός που ισχυρίζεται πως η γη είναι επίπεδη, αριθμεί 12 εκατομμύρια μέλη παγκοσμίως.

Ναι, η επιστήμη θα αποκτήσει μια κυνική διάσταση ως αναγκαία συνθήκη για την ύπαρξη μας. Ωστόσο ήρθε η στιγμή να το παραδεχτούμε. Συμβαίνει εδώ και χρόνια και αν το προσδόκιμο ζωής ανεβαίνει κάθε χρόνο, αυτό οφείλεται στην ιατρική καινοτομία και όχι στην Αλόε Βέρα και το χυμό από ρόδι.

Ναι, η τεχνολογία θα γίνει μέρος της καθημερινότητας μας. Ωστόσο δεν θα αλλάξει κάτι. Γιατί είναι ήδη. Από το πρώτο email της ημέρας έως το GPS του αγροτικού φορτηγού και από τη βιντεοκλήση του εγγονού στη γιαγιά μέχρι την ηλεκτροκίνηση.

Ναι, η εργασία δεν θα είναι η ίδια. Ωστόσο η γνώση και πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες δεν θα εξαιρέσει κανέναν και καμία. Ο ρυθμός θα αυξηθεί, οι αποστάσεις θα μικρύνουν και σίγουρα, στο μέλλον θα λέμε λιγότερα και πιο ουσιώδη, ψηφιακά.

Ναι, η κοινωνία δεν θα είναι η ίδια, θα αλλάξουν οι κοινωνικές δομές. Οι νέοι θα αποκτήσουν μια πιο ισχυρή θέση και θα λάβουν εξουσίες νωρίτερα απ’ ότι περίμεναν. Ωστόσο η κοινωνία θα αυτορυθμιστεί και σίγουρα θα απορρίψει κάθε μορφή εξουσίας που θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί την παροδικότητα του φόβου.

Ναι, η πολιτική δεν θα είναι ίδια. Τα βαριά βιογραφικά θα κουνήσουν το μαντήλι στις φιλοσοφικές συζητήσεις χωρίς αποτέλεσμα, ο διάλογος με κούφια επιχειρήματα θα δώσει τη θέση του σε action plans, ο λαός θα επιλέξει ικανούς και όχι αγαπητούς και οι ικανοί και εργατικοί θα κερδίσουν.

Λένε, πως ότι είναι ενδιαφέρον είναι καινούργιο. Αυτό που δεν λένε, είναι πως φοβόμαστε μόνο ότι δεν γνωρίζουμε.

Απέναντι σε αυτό το φόβο, αρκεί ως Έλληνες να συνειδητοποιήσουμε την ταχύτητα και την ομοψυχία που για άλλη μια φορά δείχνουμε, να αποκτήσουμε ρεαλισμό και σοφία στις επιλογές μας, να χαμογελάσουμε αντικρίζοντας την ικανότητα των γενεών που έρχονται, να συνεχίσουμε να πιστεύουμε σε ότι μας δίνει κουράγιο, να ερωτευόμαστε, να γλεντάμε αγκαλιά και να θυμόμαστε ότι θα έχουμε πάντα αυτή την απέραντη ελληνική θάλασσα για να ξεπλένει τις γκρι ημέρες της ιστορίας μας. 

O Γιώργος Σαρηγιάννης είναι Πολιτικός Επιστήμων - Kοινωνιολόγος (Essex, UK) με εξειδίκευση στη Διεθνή Πολιτική (ULB, Brussels) και την Ηγεσία (Harvard, US). Τα τελευταία 18 χρόνια εργάζεται ως Σύμβουλος Επικοινωνίας και Διαχείρισης Κρίσεων σε φορείς, οργανισμούς και επιχειρήσεις της Ελλάδας και του εξωτερικού.